د ګڼنفري ټولګیو لپاره د فعال تدریس پنځه لارې
په ګڼنفري ټولګي کې تدریس د هر ښوونکي لپاره ستونزمن کېدای شي. کله چې د زدهکوونکو شمېر ډېر وي، د ټولګي مدیریت، د ټولو ګډون ته زمینه برابرول، د زده کړې د کچې ارزونه او هر زدهکوونکي ته د نظریاتو ورکول زیات وخت غواړي. خو د ټولګي ګڼنفريوالی په دې معنا نه دی چې تدریس باید یوازې د ښوونکي په وینا محدود وي. د څو ساده او کملګښته طریقو په مرسته زدهکوونکي د زده کړې په بهیر کې لا فعال کېدای شي.
د فعال تدریس طریقې زدهکوونکي له یوازې اورېدونکو څخه په ګډونوالو بدلوي. هغوی فرصت پیدا کوي چې د موضوع په اړه فکر وکړي، له خپلو ټولګیوالو سره خبرې وکړي، ستونزې حل کړي، د خپل کار پایله تشریح کړي او له یو بل څخه زده کړه وکړي.
دا مقاله د Teacher.af د بلاګ د «تدریسي طریقو» برخې لپاره چمتو شوې او موخه یې د ښوونکو ترمنځ د تجربو او عملي ښوونیزو مطالبو د شریکولو ملاتړ دی.
ولې فعال تدریس په ګڼنفري ټولګیو کې مهم دی؟
په یوه ګڼنفري ټولګي کې ښايي ځینې زدهکوونکي ډېرې خبرې وکړي او نور د ګډون لږ فرصت ومومي. ښوونکی هم نه شي کولای په هره جلسه کې له ټولو زدهکوونکو سره جلا کار وکړي.
فعالې طریقې د زدهکوونکو ترمنځ ګډون وېشي. د بېلګې په توګه، د دې پر ځای چې ښوونکی یوازې له یوه زدهکوونکي څخه پوښتنه وکړي او نور غوږ ونیسي، کولای شي له ټولو وغواړي چې لومړی په یوازې ځان فکر وکړي او وروسته خپل ځواب له یوه ټولګیوال سره شریک کړي. په دې توګه، په هماغه وخت کې ډېر زدهکوونکي په زده کړه کې ښکېلېږي.
لاندې پنځه عملي لارې وړاندې کېږي چې د محدودو امکاناتو په شرایطو کې هم د اجرا وړ دي.
۱. «فکر وکړه، له ټولګیوال سره خبرې وکړه او ځواب ورکړه»
په دې طریقه کې ښوونکی یوه روښانه پوښتنه مطرح کوي او لومړی ټولو زدهکوونکو ته څو شېبې وخت ورکوي چې په یوازې ځان فکر وکړي. وروسته هر زدهکوونکی خپل ځواب یا نظر له څنګ ته ناست ټولګیوال سره شریکوي. په پای کې څو جوړې د خپلې خبرې پایله له ټول ټولګي سره شریکوي.
د بېلګې په توګه، د ساینس په درس کې پوښتنه کېدای شي: «بوټي ولې د ودې لپاره رڼا ته اړتیا لري؟» د ژبې په مضمون کې زدهکوونکي د یوه متن د اصلي پیغام په اړه خبرې کولای شي. په ریاضي کې هم کولای شي د یوې مسئلې د حل طریقې سره پرتله کړي.
دا طریقه د ګڼنفري ټولګیو لپاره مناسبه ده، ځکه ټول زدهکوونکي د فکر کولو او خبرو کولو فرصت ترلاسه کوي، نه یوازې هغه کسان چې تل د ځواب لپاره لاس پورته کوي.
د ښه اجرا لپاره پوښتنه باید مشخصه وي او د هر پړاو وخت له مخکې وټاکل شي. ښوونکی ویلای شي: «یوه دقیقه فکر وکړئ، دوه دقیقې له خپل ټولګیوال سره خبرې وکړئ او وروسته د ځواب شریکولو ته چمتو اوسئ.»
۲. په کوچنیو ډلو کې زده کړه
د زدهکوونکو وېشل په څلور تر شپږ کسیزو ډلو کې د ټولګیزو فعالیتونو مدیریت اسانه کولای شي. هره ډله پر یوې پوښتنې، متن، مسئلې یا لنډ فعالیت کار کوي او په پای کې خپله پایله وړاندې کوي.
د ګډوډۍ د مخنیوي لپاره غوره ده چې د ډلې هر غړی مشخص مسؤلیت ولري. یو زدهکوونکی د لارښوونې د لوستلو مسؤل وي، بل د لیکلو، یو د وخت د کنټرول او بل د پایلې د وړاندې کولو مسؤلیت ولري.
دا رولونه باید وخت ناوخت بدل شي، څو ټول زدهکوونکي د بېلابېلو مهارتونو د تمرین فرصت ومومي.
ډلهییز فعالیت هغه وخت اغېزناک وي چې دنده روښانه او د اجرا وړ وي. داسې لارښوونه لکه «د دې موضوع په اړه بحث وکړئ» ښايي ډېره عمومي وي. په مقابل کې، دنده لکه «درې اصلي دلیلونه مشخص کړئ او د هر یوه لپاره یو مثال ولیکئ» روښانه هدف لري.
په ډېر ګڼنفري ټولګي کې اړینه نه ده چې ټولې ډلې خپلې پایلې وړاندې کړي. ښوونکی کولای شي له څو ډلو څخه په تصادفي ډول د ځواب غوښتنه وکړي او له نورو وپوښتي چې آیا کومه بېله نکته لري.
۳. د ځواب کارتونه یا د لاس نښې
په ګڼنفري ټولګي کې یوازې له یوه یا دوو زدهکوونکو پوښتنه کول د ټول ټولګي د زده کړې بشپړ انځور نه وړاندې کوي. د ځواب کارتونه یا د لاس نښې له ښوونکي سره مرسته کوي چې په لنډ وخت کې د ډېرو زدهکوونکو ځوابونه وګوري.
که کاغذ موجود وي، هر زدهکوونکی څو ساده کارتونه لرلای شي، د بېلګې په توګه:
- سم او ناسم؛
- الف، ب، ج او د؛
- موافق او مخالف؛
- پوه شوم، ډاډه نه یم او تشریح ته اړتیا لرم.
ښوونکی پوښتنه مطرح کوي او ټول زدهکوونکي په یوه وخت کې مناسب کارت پورته کوي. که کارتونه موجود نه وي، د ګوتو نښې کارول کېدای شي. د بېلګې په توګه، یوه ګوته د لومړي انتخاب، دوه ګوتې د دوهم او درې ګوتې د درېیم انتخاب معنا ولري.
دا یوه چټکه ارزونه ده او ښوونکي ته ښيي چې آیا راتلونکې برخې ته ولاړ شي او که موضوع بیا تشریح کړي.
د دې لپاره چې زدهکوونکي د یو بل ځواب نقل نه کړي، ښوونکی کولای شي لومړی له هغوی وغواړي چې خپل ځواب چمتو کړي او وروسته د «یو، دوه، درې» په شمېرلو ټول په یوه وخت کې ځواب ښکاره کړي.
۴. د ټولګیوال له خوا د ټولګیوال زده کړه
په دې طریقه کې زدهکوونکي یوه مفکوره، ځواب یا د حل طریقه یو بل ته تشریح کوي. نورو ته تشریح کول له زدهکوونکي سره مرسته کوي چې موضوع ژوره درک کړي او د خپلې پوهې مبهمې برخې وپېژني.
د بېلګې په توګه، د ریاضي د یوې مسئلې له حل وروسته هر زدهکوونکی خپله طریقه خپل ټولګیوال ته تشریح کوي. د ژبې په درس کې یو زدهکوونکی د یوه پاراګراف معنا بیانوي او بل ورڅخه پاتې شوي ټکي زیاتوي. په ساینس کې هم د ډلې هر غړی د یوه بهیر یوه مرحله نورو ته تشریح کولای شي.
ښوونکی باید د فعالیت له پیل مخکې سم ځواب یا مفهوم په کافي اندازه روښانه کړي. که زدهکوونکي داسې موضوع یو بل ته ور زده کړي چې لا یې پخپله نه ده درک کړې، ناسم معلومات خپرېدلای شي.
په دې طریقه کې د ښوونکي رول نه ختمېږي. ښوونکی د ډلو ترمنځ ګرځي، تشریحات اوري، تېروتنې پېژني او په پای کې اساسي ټکي راټولوي.
۵. ساده د زده کړې سټېشنونه
د زده کړې د سټېشنونو په طریقه کې د ټولګي په بېلابېلو برخو کې څو مختلف فعالیتونه ټاکل کېږي. د زدهکوونکو ډلې له یوې ټاکلې مودې وروسته له یوه فعالیت څخه بل ته ځي.
د بېلګې په توګه، د ژبې په یوه درس کې څلور سټېشنونه لرل کېدای شي:
لومړی سټېشن د متن لوستلو لپاره، دوهم د پوښتنو ځوابولو لپاره، درېیم د لغتونو د معنا لپاره او څلورم د لنډې خلاصې د لیکلو لپاره.
په هغو ټولګیو کې چې حرکت ستونزمن وي، اړینه نه ده چې زدهکوونکي ځای بدل کړي. فعالیتونه د ډلو ترمنځ ګرځېدلای شي. د بېلګې په توګه، یوه کاري پاڼه له پنځو دقیقو وروسته له لومړۍ ډلې څخه دوهمې ډلې ته انتقال شي.
د دې طریقې اجرا زیات چمتووالي ته اړتیا لري، خو زدهکوونکي د اوږدې مودې لپاره په فعالیت کې ساتلای شي. فعالیتونه باید لنډ، روښانه او د وخت له اندازې سره برابر وي. غوره ده چې ښوونکی په لومړي ځل یوازې له دوو یا درېیو سټېشنونو کار واخلي او وروسته یې شمېر زیات کړي.
د فعال تدریس پر مهال د ټولګي نظم څنګه وساتو؟
فعال تدریس باید له ګډوډۍ سره یو شان ونه ګڼل شي. په مشارکتي فعالیتونو کې ښايي د وینا د وخت په پرتله غږ زیات وي، خو دا غږ باید د زده کړې اړوند وي.
له فعالیت مخکې ښوونکی باید هدف، وخت، د ډلو د جوړېدو طریقه او تمه کېدونکې پایله روښانه کړي. غوره ده چې لارښوونې لنډې وي او که ممکن وي، پر تخته ولیکل شي.
د فعالیت د درولو لپاره یو مشخص نښان هم ګټور دی. د بېلګې په توګه، ښوونکی خپل لاس پورته کړي، یوه ټاکلې کلمه ووایي یا درې ځله لاسونه وپړکوي. زدهکوونکي باید له مخکې پوه وي چې د دې نښې په لیدلو یا اورېدو خبرې ودروي او ښوونکي ته پام وکړي.
ښوونکی باید د فعالیت وخت هم کنټرول کړي. پنځه تر لس دقیقو لنډ فعالیتونه عموماً د پیل لپاره له اوږدو فعالیتونو څخه مناسب دي.
د ټولو زدهکوونکو ګډون څنګه زیات کړو؟
په ځینو ډلو کې ښايي یو یا دوه زدهکوونکي ټول کار وکړي او نور یوازې ننداره وکړي. د رولونو ټاکل، د ډلې د غړو بدلول او په تصادفي ډول د وړاندې کوونکي ټاکل دا ستونزه راکمولای شي.
ښوونکی کولای شي له فعالیت مخکې ووایي چې د ډلې هر غړی باید د وروستۍ پایلې د تشریح توان ولري. وروسته د دې پر ځای چې ډله خپله استازی وټاکي، ښوونکی له غړو څخه یو کس په تصادفي ډول د ځواب لپاره ټاکي.
هغو زدهکوونکو ته هم باید فرصت ورکړل شي چې لږې خبرې کوي. ګډون تل په دې معنا نه دی چې زدهکوونکی د ټول ټولګي مخې ته خبرې وکړي. د ځواب لیکل، له یوه ټولګیوال سره خبرې کول یا د ډلې مسؤلیت ترسره کول هم د ګډون ارزښتناکې بڼې دي.
له کوچنیو بدلونونو پیل وکړئ
د تدریس د فعالولو لپاره اړینه نه ده چې ټول درس په یو ځل بدل شي. ښوونکی کولای شي په پیل کې یوازې پنځه دقیقې له دې طریقو څخه یوې ته ځانګړې کړي.
د بېلګې په توګه، درس د «فکر وکړه او شریک یې کړه» په پوښتنه پیل شي یا په پای کې د ځواب کارتونو له لارې د زدهکوونکو د پوهې کچه وکتل شي. د پایلې له لیدلو وروسته ښوونکی کولای شي په تدریجي ډول ډلهییز فعالیتونه یا د زده کړې سټېشنونه ور زیات کړي.
غوره طریقه هغه ده چې د درس له هدف، د زدهکوونکو له عمر، شمېر، د ټولګي له فضا او شته امکاناتو سره برابره وي.
پایله
ګڼنفري ټولګي واقعي محدودیتونه لري، خو په مناسب پلان سره زدهکوونکو ته د ګډون ډېر فرصت برابرېدای شي. د «فکر وکړه او شریک یې کړه» طریقه، ډلهییز کار، د ځواب کارتونه، د ټولګیوال له خوا زده کړه او د زده کړې سټېشنونه هغه لارې دي چې په کم لګښت اجرا کېدای شي.
د فعال تدریس موخه دا نه ده چې ښوونکی لږ کار وکړي، بلکې دا ده چې زدهکوونکي په خپله زده کړه کې لویه ونډه واخلي. کله چې زدهکوونکي فکر کوي، تشریح کوي، پوښتنې مطرح کوي او له یو بل سره همکاري کوي، د ژورې زده کړې زمینه برابریږي.