د زدهکوونکو د زده کړې د چټکې ارزونې لس لارې
د زده کړې ارزونه تل رسمي ازموینې، پوښتنپاڼې یا اوږدې نمرهورکونې ته اړتیا نه لري. ښوونکی کولای شي د درس په جریان کې، د ساده طریقو په کارولو، په څو دقیقو کې وارزوي چې زدهکوونکو موضوع تر کومه بریده درک کړې، کومې برخې لاهم ورته مبهمې دي او آیا د درس راتلونکي پړاو ته د تګ وخت رارسېدلی که نه.
چټکه ارزونه د تکویني ارزونې یوه برخه ده؛ یعنې ښوونکی د تدریس په جریان کې د زدهکوونکو د زده کړې په اړه معلومات راټولوي او پر بنسټ یې خپله تدریسي طریقه تنظیموي. د دغو ارزونو اصلي موخه نمره ورکول نه دي، بلکې د تدریس ښه کول او له زدهکوونکو سره د لا اغېزمنې زده کړې مرسته ده.
په ګڼنفري ټولګیو او هغو چاپېریالونو کې چې امکانات محدود وي، لنډې او کملګښته طریقې ډېرې ګټورې تمامېدای شي. لاندې لس عملي لارې وړاندې کېږي چې ډېری یې ځانګړو وسایلو ته اړتیا نه لري.
۱. له ټولګي څخه د وتلو پوښتنه
د درس په پای کې له زدهکوونکو وغواړئ چې له ټولګي څخه تر وتلو مخکې یوې لنډې پوښتنې ته ځواب ورکړي. دا پوښتنه شفاهي یا لیکلې کېدای شي.
د بېلګې په توګه:
نن مو تر ټولو مهم څه زده کړل؟
یا:
د درس کومه برخه لاهم درته روښانه نه ده؟
ځوابونه ښوونکي ته ښيي چې زدهکوونکو د درس اصلي پیغام درک کړی که نه. اړینه نه ده چې ټولو ځوابونو ته نمرې ورکړل شي؛ د راتلونکي درس د پلان لپاره د هغوی چټک کتنه بسنه کوي.
۲. د غټې ګوتې له نښې استفاده
ښوونکی کولای شي له زدهکوونکو وغواړي چې د خپلې پوهې کچه د غټې ګوتې په نښه څرګنده کړي:
- ګوته پورته: موضوع مې درک کړې؛
- ګوته افقي: تر یوه بریده مې درک کړې؛
- ګوته ښکته: نورو تشریحاتو ته اړتیا لرم.
د لا صادقانه ځوابونو لپاره، غوره ده چې زدهکوونکي خپله نښه سینې ته نږدې وساتي، څو نور یې لږ وویني. دا طریقه د چټکې پرېکړې لپاره ګټوره ده، خو باید د ارزونې یوازینۍ وسیله نه وي؛ ځکه ځینې زدهکوونکي ښايي د خپلې پوهې کچه په سمه توګه ونه ارزوي.
۳. رنګین یا ځوابي کارتونه
که رنګین کاغذ یا کارتونه موجود وي، هر زدهکوونکی کولای شي درې کارتونه ولري:
- شین: پوه شوم؛
- ژېړ: تر یوه بریده ډاډه نه یم؛
- سور: نورو تشریحاتو ته اړتیا لرم.
د څوځوابه پوښتنو لپاره د «الف، ب، ج او د» کارتونه هم کارول کېدای شي. ښوونکی پوښتنه مطرح کوي او ټول زدهکوونکي له څو ثانیو فکر وروسته خپل کارتونه په یوه وخت پورته کوي.
دا طریقه له ښوونکي سره مرسته کوي چې په څو شېبو کې د ټول ټولګي ځوابونه وویني، نه یوازې د یوه یا دوو داوطلب زدهکوونکو ځوابونه.
۴. یوه دقیقه لیکل
له زدهکوونکو وغواړئ چې په یوه دقیقه کې د درس په اړه لنډ ځواب ولیکي.
د بېلګې په توګه:
د اوبو دوران په دریو جملو کې تشریح کړئ.
یا:
د چاپېریال ساتنې د اهمیت دوه اصلي دلیلونه ولیکئ.
دا طریقه په ځانګړي ډول د هغو زدهکوونکو لپاره ګټوره ده چې د ټول ټولګي مخې ته لږې خبرې کوي. ښوونکی کولای شي څو ځوابونه ولولي یا پاڼې راټولې او په چټکۍ سره یې مرور کړي.
۵. فکر وکړه، له ټولګیوال سره یې شریک کړه او ځواب ورکړه
لومړی یوه پوښتنه مطرح کړئ او ټولو زدهکوونکو ته فرصت ورکړئ چې په یوازې ځان فکر وکړي. وروسته هر زدهکوونکی خپل ځواب له یوه ټولګیوال سره شریک کړي. په پای کې څو کسان د خپلې خبرې پایله وړاندې کړي.
ښوونکی کولای شي د جوړو د خبرو پر مهال په ټولګي کې وګرځي او ځوابونه واوري. دا کار مرسته کوي چې تېروتنې او ناسم برداشتونه ژر وپېژندل شي.
دا طریقه د یوه زدهکوونکي له پوښتلو سره په پرتله، ډېر زدهکوونکي په ارزونه او زده کړه کې ښکېلوي.
۶. د درس خلاصه په یوه جمله کې
له زدهکوونکو وغواړئ چې د درس موضوع په یوه جمله کې خلاصه کړي. د ځواب محدودول په یوه جمله کې هغوی اړ باسي چې تر ټولو مهم مفهوم انتخاب کړي.
د بېلګې په توګه:
په یوه جمله کې تشریح کړئ چې بوټي ولې رڼا ته اړتیا لري.
که ډېر زدهکوونکي د اصلي مفهوم په بیانولو کې پاتې راشي، ښايي ښوونکی اړ شي چې موضوع په بل مثال یا بلې طریقې سره بیا تشریح کړي.
۷. سم یا ناسم
ښوونکی د موضوع په اړه څو لنډې جملې بیانوي او زدهکوونکي مشخصوي چې هره جمله سمه ده که ناسمه.
ځواب د کارت، د لاس د نښې یا په کتابچه کې د لیکلو له لارې ورکول کېدای شي.
د بېلګې په توګه:
تبخیر هغه وخت رامنځته کېږي چې اوبه په بخار بدلې شي.
د زدهکوونکو له ځواب وروسته، غوره ده چې له یوه یا دوو کسانو وغوښتل شي د خپل انتخاب دلیل تشریح کړي. دلیل راوړل ښيي چې ځواب د پوهې پر بنسټ ورکړل شوی، نه د اټکل له مخې.
۸. تش ځای بشپړ کړئ
له موضوع سره تړلې یوه جمله پر تخته ولیکئ او له زدهکوونکو وغواړئ چې تش ځای یې بشپړ کړي.
د بېلګې په توګه:
د افغانستان پلازمېنه ______ ده.
یا:
بوټي د خپل غذایي موادو د جوړولو لپاره رڼا، اوبو او ______ ته اړتیا لري.
دا طریقه د مهمو کلمو، اساسي مفاهیمو، فورمولونو او د یوه بهیر د پړاوونو د ارزونې لپاره مناسبه ده. خو غوره ده چې یوازې د حافظې د سنجولو لپاره ونه کارول شي او کله ناکله له زدهکوونکو وغوښتل شي چې خپل ځواب تشریح کړي.
۹. تېروتنه پیدا کړئ
یو ځواب یا مثال په قصدي ډول له یوې تېروتنې سره پر تخته ولیکئ او له زدهکوونکو وغواړئ چې تېروتنه پیدا او اصلاح یې کړي.
د بېلګې په توګه، په ریاضي کې د یوې مسئلې د حل پړاوونه ولیکئ چې یو پړاو یې ناسم وي. په ژبه کې هم یوه جمله له املایي یا ګرامري تېروتنې سره وړاندې کېدای شي.
دا طریقه یوازې وروستی ځواب نه ارزوي، بلکې د تحلیل، تشخیص او اصلاح وړتیا هم سنجوي. تېروتنه باید روښانه او د زدهکوونکو له کچې سره برابره وي، څو فعالیت د ګډوډۍ سبب نه شي.
۱۰. د زده کړې ترافیکي څراغ
د درس د یوې برخې په پای کې، زدهکوونکي د خپلې زده کړې حالت په دریو کچو مشخصوي:
- شین: کولای شم موضوع بل چا ته تشریح کړم؛
- ژېړ: عمومي مفهوم مې درک کړی، خو نورو تمرینونو ته اړتیا لرم؛
- سور: لاهم موضوع په سمه توګه نه ده راته روښانه.
زدهکوونکي کولای شي رنګ پر یوه کوچنۍ پاڼه ولیکي یا د درېیو له مخکې ټاکل شوو نښو له لارې ځواب ورکړي.
ښوونکی کولای شي د پایلو پر بنسټ زدهکوونکي د نورو تمرینونو لپاره ډلهبندي کړي، لنډه تشریح وړاندې کړي یا له هغو زدهکوونکو وغواړي چې موضوع یې ښه زده کړې، په راتلونکي فعالیت کې له خپلو ټولګیوالو سره مرسته وکړي.
د چټکې ارزونې له پایلو څنګه استفاده وکړو؟
ارزونه هغه وخت ارزښت لري چې پایله یې پر تدریس اغېز وکړي. که ډېری زدهکوونکو موضوع درک کړې وي، ښوونکی راتلونکي پړاو ته تلای شي. که ځوابونه متفاوت وي، ښايي زیات تمرین یا دوهکسیز کار ګټور وي. که ډېری زدهکوونکو ناسم ځواب ورکړی وي، غوره ده چې مفهوم په بلې طریقې بیا تشریح شي.
اړینه نه ده چې ښوونکی ټولو لنډو ځوابونو ته نمرې ورکړي یا یې ثبت کړي. اصلي هدف دا دی چې د ټولګي د زده کړې په اړه یو چټک انځور ترلاسه او مناسب تصمیم ونیول شي.
څنګه لا واقعي ځوابونه ترلاسه کړو؟
که ښوونکی تل یوازې له داوطلب زدهکوونکو پوښتنه وکړي، ښايي د ټول ټولګي د زده کړې په اړه ناسم برداشت پیدا کړي. هغه زدهکوونکي چې لاس پورته کوي، عموماً ډېر اعتماد لري یا یې موضوع ښه درک کړې وي.
غوره ده داسې طریقې وکارول شي چې ټول زدهکوونکي په یوه وخت ځواب ورکړي. د ټولګي فضا هم باید داسې وي چې تېروتنه د زده کړې طبیعي برخه وبلل شي. که زدهکوونکي له مسخره کېدو یا سزا څخه ووېرېږي، ښايي خپلې ستونزې پټې کړي.
په ګڼنفري ټولګي کې چټکه ارزونه
په ګڼنفري ټولګیو کې د ټولو زدهکوونکو انفرادي ارزونه ستونزمنه ده. د ځواب کارتونه، د لاس نښې، دوهکسیزې خبرې او د وتلو پوښتنې کولای شي په لنډ وخت کې ډېر معلومات برابر کړي.
د ښه مدیریت لپاره، ښوونکی کولای شي هره ورځ یوازې له یوې یا دوو طریقو استفاده وکړي. د ډېرو بېلابېلو طریقو زیات استعمال ښايي د درس وخت ونیسي یا زدهکوونکي ستړي کړي.
له ارزونې څخه د ملاتړ لپاره استفاده وکړئ، نه د ملامتولو لپاره
د چټکې ارزونې موخه دا نه ده چې کمزوري زدهکوونکي معرفي یا شرمنده شي. ناسم ځواب باید د نورو تشریحاتو، نوې تمرین یا اضافي ملاتړ د اړتیا د نښې په توګه وکارول شي.
غوره ده چې ښوونکی داسې جملې وکاروي:
ستاسو ځوابونه ښيي چې موږ باید دا برخه یو ځل بیا په بل مثال سره وڅېړو.
دا ډول برخورد د زده کړې مسؤلیت د ښوونکي او زدهکوونکي ترمنځ وېشي او خوندي چاپېریال رامنځته کوي.
پایله
چټکه ارزونه له ښوونکي سره مرسته کوي چې د درس په جریان کې پوه شي زدهکوونکو څه زده کړي او په کومه برخه کې نورو مرستو ته اړتیا لري.
د وتلو پوښتنه، د غټې ګوتې نښه، ځوابي کارتونه، یوهدقیقه لیکنه، دوهکسیزې خبرې، په یوه جمله کې خلاصه، سم او ناسم، د تش ځای بشپړول، د تېروتنې موندل او د زده کړې ترافیکي څراغ ساده او کملګښته لارې دي.
تر ټولو مهم اصل دا دی چې ښوونکی د ارزونې پایله د خپل تدریس د اصلاح لپاره وکاروي. چټکه ارزونه هغه وخت اغېزناکه وي چې لنډه، د درس له هدف سره تړلې، د ټولو زدهکوونکو لپاره د اجرا وړ او له مناسب فیډبک سره مل وي.