د ښوونکو نړیواله ورځ ۲۰۲۶؛ د ښوونکي رول بدلېږي، افغانستان ترې څه زده کولی شي؟

په ۲۰۲۶ کال کې دا پوښتنه لا ډېر اهمیت لري.

سږ کال د کار نړیوال سازمان او یونسکو د ۱۹۶۶ کال د «ښوونکو د وضعیت په اړه سپارښتنې» شپېتمه کلیزه ده. په دې سند کې د ښوونکو د روزنې او چمتووالي، استخدام، کاري شرایطو، مسلکي مسؤولیتونو، د پرمختګ فرصتونو او ټولنیز مقام په اړه مهم اصول بیان شوي دي.

د همدې مناسبت له امله، د ۲۰۲۶ کال د ښوونکو نړیوالې ورځې شعار داسې ټاکل شوی:

«د ښوونکو ترڅنګ درېدل؛ د مسلک د ساتنې، د ښوونکو د مقام د لوړولو او زموږ د راتلونکي د جوړولو ۶۰ کاله»

یونسکو ټینګار کوي چې له شپېتو کلونو وروسته د ښوونکي مسلک له نوو ننګونو سره مخ دی؛ د ډیجیټلي ټکنالوژۍ او مصنوعي ځیرکتیا له پراختیا څخه نیولې تر اقلیمي بدلونونو، کډوالۍ، بې‌ځایه کېدو، ټولشموله زده کړې او د زده‌کوونکو د اړتیاوو تر بدلون پورې.

ښوونکی یوازې د معلوماتو لېږدوونکی نه دی

په نړۍ کې د ښوونکي رول ورو ورو بدلېږي.

په دودیزه زده کړه کې د ښوونکي یوه اساسي دنده دا وه چې معلومات زده‌کوونکو ته ورسوي. خو نن ورځ معلومات نږدې هر ځای موندل کېږي. یو زده‌کوونکی کولای شي د موبایل، د انټرنېټ د لټون وسیلې یا د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته په څو ثانیو کې پراخو معلوماتو ته لاسرسی ومومي.

په داسې شرایطو کې د ښوونکي رول کمېږي نه؛ بلکې لا پېچلی او مهم کېږي.

د نن ورځې ښوونکی باید زده‌کوونکو ته مرسته وکړي چې د سمو او ناسمو معلوماتو ترمنځ توپیر وکړي، ښه پوښتنې مطرح کړي، ستونزې حل کړي، انتقادي فکر وکړي، له نورو سره ګډ کار وکړي او له ټکنالوژۍ څخه مسؤولانه استفاده وکړي.

ښوونکی باید د زده‌کوونکو فردي توپیرونه هم وپېژني او داسې چاپېریال رامنځته کړي چې زده کړه پکې یوازې د مطالبو په حفظ کولو محدوده نه وي.

له همدې امله، د زده کړې راتلونکی تر پخوا ډېر توانمند او تل‌زده‌کوونکي ښوونکي غواړي.

مسلکي پرمختګ باید د ښوونکي له استخدام سره پای ته ونه رسېږي

په نړۍ کې د ښوونې او روزنې له تجربو څخه یوه مهمه زده کړه دا ده چې د ښوونکي روزنه باید یوازې تر دې محدوده نه وي چې هغه لومړی ځل ټولګي ته داخلېږي.

هیڅ ښوونکی نه شي کولای ټول هغه څه چې د شلو یا دېرشو کلونو تدریس لپاره ورته اړتیا لري، د خپلې دندې په پیل کې زده کړي.

د تدریس طریقې بدلېږي. ټکنالوژي بدلېږي. د زده‌کوونکو اړتیاوې بدلېږي. نوې ښوونیزې څېړنې خپرېږي او حتی د ښوونکي او زده‌کوونکي ترمنځ د اړیکو بڼه هم بدلېږي.

له همدې امله، د ښوونکو دوامداره مسلکي پرمختګ د باکیفیته ښوونیز نظام یوه اساسي برخه ده.

مسلکي پرمختګ په بېلابېلو بڼو ترسره کېدای شي:

لنډمهاله روزنې، آنلاین زده کړه، شخصي مطالعه، مسلکي لارښوونه او مربيتوب، د همکارانو د تدریس مشاهده، په ټولګي کې عملي څېړنه، د ښوونکو د زده کړې شبکې او د تجربو شریکول.

په حقیقت کې، د یوه ښوونکي لپاره د زده کړې له غوره سرچینو څخه یوه بل ښوونکی کېدای شي؛ هغه ښوونکی چې له ورته ستونزې سره مخ شوی وي او د هغې لپاره یې عملي حل پیدا کړی وي.

د همدې ډول اړیکو رامنځته کول د مسلکي ښوونکو د شبکو د اهمیت له اساسي دلایلو څخه دي.

افغانستان تر بل هر وخت ډېر پر ښوونکو پانګونې ته اړتیا لري

په افغانستان کې د زده کړې شرایط خپلې ځانګړتیاوې لري.

د هېواد په بېلابېلو سیمو کې ښوونکي په یو شان شرایطو کې کار نه کوي. ځینې ښوونکي په ښارونو کې نسبتاً ډېرو امکاناتو ته لاسرسی لري، خو په لرې پرتو سیمو کې ګڼ ښوونکي د کتابونو، ښوونیزو وسایلو، انټرنېټ، مناسبې ښوونیزې فضا او مسلکي پرمختګ له محدودو فرصتونو سره مخ دي.

له ګاونډیو هېوادونو څخه د ډېرو کورنیو بېرته ستنېدل هم پر ښوونیز نظام نوی فشار رامنځته کړی دی.

د UNICEF د راپور له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې شاوخوا ۷.۱ میلیونه ماشومان بېړنیو ښوونیزو مرستو ته اړتیا لري. په دې شمېر کې نږدې ۹۰۰ زره بېرته راستانه شوي ماشومان هم شامل دي چې په ځینو سیمو کې له ګڼ‌نفوسه ټولګیو، د درسي موادو له کمښت او ژبنیو ستونزو سره مخ دي.

په داسې چاپېریال کې د ښوونکي مسؤولیت یوازې د کتاب تدریس نه دی.

کله ناکله ښوونکی باید هغه زده‌کوونکی وروزي چې د کلونو لپاره له ښوونځي څخه لرې پاتې شوی وي. کله ناکله په یوه ټولګي کې د زده‌کوونکو د زده کړې کچه ډېره متفاوت وي، او کله هم اقتصادي ستونزې، کډوالي او کورنۍ ستونزې مستقیماً د زده‌کوونکو پر زده کړه اغېز کوي.

دا واقعیتونه ښيي چې پر ودانیو او کتابونو پانګونه، که څه هم مهمه ده، خو یوازې په خپله بسنه نه کوي.

پر ښوونکي پانګونه هم ضروري ده.

ښځینه ښوونکو ته اړتیا؛ د زده کړې له راتلونکي سره تړلې موضوع

د افغانستان د ښوونیز نظام د راتلونکي لپاره یوه مهمه موضوع د مسلکي بشري ځواک ساتل او وده ورکول دي چې ښځینه ښوونکي هم پکې شاملې دي.

د UNICEF هغه تحلیل چې د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې خپور شوی، خبرداری ورکوي چې که اوسنی بهیر دوام وکړي، افغانستان ښايي تر ۲۰۳۰ کال پورې د مسلکي ښځینه کادرونو له پام وړ کمښت سره مخ شي او د ښځینه ښوونکو شمېر هم تر شاوخوا ۲۰ زرو کسانو پورې کم شي.

له ښوونیز نظره، دا موضوع ډېر اهمیت لري.

په ډېرو ټولنو کې د ښځینه ښوونکو شتون د ماشومانو، په ځانګړي ډول د نجونو، زده کړې ته د لاسرسي په پراختیا کې مهم رول لري. سربېره پر دې، یو دوامدار ښوونیز نظام اړتیا لري چې د ښوونکو نوی نسل په دوامداره توګه وروزل شي او مسلک ته داخل شي.

له همدې امله، د ټولو ښوونکو د روزنې، ساتنې او مسلکي پرمختګ لپاره اوږدمهاله پلان جوړونه باید د افغانستان د ښوونې او روزنې د راتلونکي له مهمو موضوعاتو څخه وي.

مصنوعي ځیرکتیا؛ د ښوونکي سیاله که د ښوونکي وسیله؟

په وروستیو کلونو کې ښايي هېڅ یوې ټکنالوژۍ د مصنوعي ځیرکتیا په اندازه د زده کړې د راتلونکي په اړه بحثونه نه وي بدل کړي.

نن ورځ د مصنوعي ځیرکتیا وسیلې کولای شي په څو ثانیو کې درسي پلان جوړ کړي، یو متن ساده کړي، د ازموینې پوښتنې وړاندیز کړي، ټولګیز فعالیتونه طرحه کړي او یا د یوې ښوونیزې موضوع لپاره مثالونه چمتو کړي.

دا امکانات د ښوونکو لپاره ډېر ګټور تمامېدای شي، په ځانګړي ډول په هغو چاپېریالونو کې چې ښوونیزو سرچینو ته لاسرسی محدود وي.

خو له مصنوعي ځیرکتیا څخه بې له پوهاوي استفاده کول ستونزې هم رامنځته کولای شي.

د مصنوعي ځیرکتیا د سیستم هر ځواب تل سم نه وي. کېدای شي ناسم معلومات وړاندې کړي، د ټولګي فرهنګي او ټولنیز شرایط په سمه توګه درک نه کړي یا داسې ځوابونه تولید کړي چې د زده‌کوونکو د زده کړې له کچې سره مناسب نه وي.

همدارنګه، د زده‌کوونکو د شخصي معلوماتو ساتنه، پر ټکنالوژۍ له حده زیاته تکیه او د خپلواک فکر کمېدل هغه موضوعات دي چې باید جدي ونیول شي.

له همدې امله، اساسي پوښتنه یوازې دا نه ده چې:

«ایا ښوونکي باید له مصنوعي ځیرکتیا څخه استفاده وکړي که نه؟»

تر دې مهمه پوښتنه دا ده:

ښوونکي څنګه کولای شي له مصنوعي ځیرکتیا څخه په آګاهانه، مسؤولانه او ښوونیز ډول استفاده وکړي؟

ټکنالوژي له ښوونکي سره مرسته کولای شي، خو د ښوونکي او زده‌کوونکي ترمنځ انساني اړیکه هغه څه دي چې ټکنالوژي یې په اسانۍ ځای نه شي نیولی.

د ښوونکي غږ باید واورېدل شي

د ۲۰۲۶ کال د ښوونکو نړیوالې ورځې یو بل مهم پیغام دا دی چې ښوونکي باید یوازې د ښوونیزو پرېکړو پلي کوونکي ونه ګڼل شي.

ښوونکی هره ورځ په ټولګي کې حضور لري. هغه له نږدې ویني چې زده‌کوونکی څه درک کوي، په کوم ځای کې ستونزه لري، کومه د تدریس طریقه اغېزناکه ده او کوم عوامل د زده کړې مخه نیسي.

دا تجربه د زده کړې د ښه کولو لپاره یوه ډېره مهمه سرچینه ده.

کله چې ښوونیز پروګرام، درسي کتاب، د ښوونکو روزنیز پروګرام یا کومه ټکنالوژي طرحه کېږي، د هغو کسانو له تجربو استفاده چې دا طرحې په ټولګي کې عملي کوي، د تصمیمونو کیفیت لوړولای شي.

د ښوونکو مسلکي شبکې هم په دې برخه کې مهم رول لري، ځکه د یوه ښوونکي تجربه یوازې د هغه په ټولګي کې نه پاتې کېږي او نور ښوونکي هم ترې زده کړه کولای شي.

ښوونکی هم یو زده‌کوونکی دی

ښايي د ښوونکي د مسلک په اړه زموږ په لید کې تر ټولو مهم بدلون دا وي چې:

ښوونکی هغه څوک نه دی چې پر هر څه پوهېږي؛ ښوونکی یو مسلکي زده‌کوونکی هم دی.

یو بریالی ښوونکی ښايي له کلونو تدریس وروسته هم د ارزونې د یوې نوې طریقې په اړه مطالعه وکړي، په آنلاین کورس کې ګډون وکړي، له خپل همکار څخه مشوره واخلي، نوې د تدریس طریقه وازمويي او حتی له یوه درس وروسته له ځان څخه وپوښتي:

«څه شی ښه ترسره شو، او بل ځل څه شی لا ښه کولای شم؟»

همدا ساده پوښتنه د مسلکي پرمختګ پیل کېدای شي.

مسلکي پرمختګ تل لوی کنفرانس، بهرنی سفر یا قیمتي کورس ته اړتیا نه لري. کله ناکله یوه ښه مقاله، له یوه همکار سره مسلکي خبرې، د بل ښوونکي د تدریس مشاهده یا په ټولګي کې د یوې نوې طریقې آزموینه د بدلون پیل کېدای شي.

د Teacher.af رول

د افغانستان د ښوونکو د مسلکي پرمختګ شبکه Teacher.af پر همدې باور جوړه شوې چې ښوونکي باید فرصت ولري چې له یو بل څخه او له یو بل سره یوځای زده کړه وکړي.

د دې شبکې هدف یوازې د معلوماتو خپرول نه دي، بلکې داسې فضا رامنځته کول دي چې ښوونکي پکې ښوونیزو سرچینو، د زده کړې فرصتونو، د مسلکي پرمختګ کورسونو، د همکارانو تجربو او هغو وسایلو ته لاسرسی ولري چې په خپل ورځني کار کې ترې استفاده کولای شي.

په داسې شرایطو کې چې ټول ښوونکي د زده کړې او مسلکي پرمختګ یو شان فرصتونه نه لري، ټکنالوژي کولای شي د دې واټن یوه برخه راکمه کړي.

یو ښوونکی چې په یوه لرې ولایت کې ژوند کوي، باید وکولای شي ګټورو ښوونیزو سرچینو ته لاسرسی ومومي، خپله پوښتنه مطرح کړي، د نورو تجربې ولولي او نوی مهارت زده کړي.

دا لاره اسانه نه ده، او یوازې یو وېب‌سایټ د ښوونې او روزنې ټولې ستونزې نه شي حل کولای. خو د ښوونکو ترمنځ د اړیکو رامنځته کول او د دوامدارې زده کړې د فرصتونو برابرول یو کوچنی خو مهم ګام کېدای شي.

د ښوونکو ورځ؛ له قدردانۍ تر عمل پورې

د ښوونکو په نړیواله ورځ معمولاً د ښوونکي د ارزښت په اړه ښکلې خبرې کېږي. دا قدرداني مهمه ده، خو له ښوونکي څخه حقیقي ملاتړ باید یوازې په یوې ورځې محدود نه وي.

ښوونکی د زده کړې فرصت ته اړتیا لري.

مناسبو سرچینو ته اړتیا لري.

مناسب کاري چاپېریال ته اړتیا لري.

له همکارانو سره اړیکې ته اړتیا لري.

د زده کړې له نوو بدلونونو سره د بلدتیا اړتیا لري.

او تر ټولو مهمه دا چې د هغه مسلک باید د یوه تخصصي او د ټولنې پر راتلونکي اغېز لرونکي مسلک په توګه وپېژندل شي.

د ښوونکو د وضعیت په اړه له نړیوالې سپارښتنې شپېته کاله وروسته د زده کړې نړۍ ډېره بدله شوې ده. په ډېرو ځایونو کې تور تخته د ډیجیټلي پردې ترڅنګ ولاړه ده، کتابونه له آنلاین سرچینو سره یو ځای شوي او اوس مصنوعي ځیرکتیا هم د زده کړې چاپېریال ته داخله شوې ده.

خو یو اصل لا هم پر خپل ځای دی:

له توانمند، باانګېزې او تل‌زده‌کوونکي ښوونکي پرته باکیفیته زده کړه ستونزمنه ده.

د افغانستان لپاره هم ښايي د راتلونکي له مهمو پانګونو څخه یوه پر هغو کسانو پانګونه وي چې هره ورځ په ټولګیو کې د هېواد له راتلونکي نسل سره کار کوي.

د ۲۰۲۶ کال د ښوونکو په نړیواله ورځ، موږ له ټولو هغو ښوونکو څخه مننه او قدرداني کوو چې په بېلابېلو شرایطو او امکاناتو کې د ماشومانو او ځوانانو د زده کړې لپاره هڅه کوي.

او له دې قدردانۍ سره باید یو تعهد هم مل وي:

د ښوونکي زده کړه باید د زده‌کوونکي د زده کړې په اندازه جدي ونیول شي.

د ښوونکو د نړیوالې ورځې په اړه

د ښوونکو نړیواله ورځ له ۱۹۹۴ کال راهیسې هر کال د اکتوبر په پنځمه لمانځل کېږي. UNESCO، د کار نړیوال سازمان (ILO)، UNICEF او Education International د دې ورځې په نړیوالو پروګرامونو کې همکاري کوي.

۲۰۲۶ کال د ۱۹۶۶ کال د ILO/UNESCO د «ښوونکو د وضعیت په اړه سپارښتنې» شپېتمه کلیزه ده.