د ښوونکي نړیواله ورځ؛ په ټوله نړۍ کې د ښوونکو درناوی
د ښوونکي نړیواله ورځ د هغو ښځینه او نارینه ښوونکو د ستاینې او مننې فرصت دی چې هره ورځ د راتلونکو نسلونو د ښوونې، لارښوونې او روزنې مسؤلیت پر غاړه لري. د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې د ښوونکو قدرداني یوازې په یوې ورځې پورې محدوده نه ده؛ بلکې د ممتازو ښوونکو د پېژندنې او درناوي لپاره ملي جایزې، ښوونیز جشنوارهګانې او عامه پروګرامونه هم جوړېږي. خو په افغانستان کې دا ډول فرصتونه لا هم ډېر محدود دي او ډېری قدردانۍ د ښوونکي په ورځ او د مکتبونو په کچه ترسره کېږي.
د ښوونکي نړیواله ورځ هر کال د اکتوبر په پنځمه لمانځل کېږي. دغه مناسبت له ۱۹۹۴ کال راهیسې د ښوونکو د درناوي او د ښوونکي د مسلک د اهمیت د یادونې لپاره نمانځل کېږي. دا ورځ همدارنګه د کار نړیوال سازمان او یونسکو د ۱۹۶۶ کال د هغې سپارښتنې کلیزه هم یادوي چې د ښوونکو د مقام او کاري شرایطو په اړه تصویب شوې وه.
د ښوونکي نړیواله ورځ یوازې د ګلونو، مبارکۍ کارتونو او د مننې د پیغامونو د وړاندې کولو ورځ نه ده. دا مناسبت ټولنې ته فرصت ورکوي چې د ښوونکو د رول، مسلکي اړتیاوو، د زده کړې د کیفیت او د ښوونکي د مسلک د مقام د پیاوړتیا پر لارو خبرې وکړي.
ښوونکی؛ یوازې د معلوماتو لېږدوونکی نه دی
د ښوونکي دنده یوازې د درسي کتاب د مطالبو وړاندې کول نه دي. ښوونکی له زدهکوونکو سره مرسته کوي چې پوښتنه کول، فکر کول، همکاري، مسؤلیتپذیري او د ستونزو حل زده کړي.
په ډېرو ټولنو کې ښوونکي له محدودو امکاناتو سره کار کوي، خو بیا هم هڅه کوي چې د زده کړې لپاره خوندي او مناسب چاپېریال رامنځته کړي. هغوی یوازې درس نه ورکوي، بلکې کله ناکله د لارښود، سلاکار، د چلند د بېلګې او د مکتب، کورنۍ او ټولنې ترمنځ د اړیکې د کړۍ په توګه هم عمل کوي.
د ډېرو ښوونکو اغېز ښايي په رسمي راپورونو او شمېرو کې په بشپړ ډول څرګند نه شي، خو دا اغېز د زدهکوونکو په ځانباورۍ، د هغوی د زده کړو په دوام او د راتلونکي لپاره په تصمیمونو کې لیدل کېدای شي.
په بېلابېلو هېوادونو کې د ښوونکو قدرداني څنګه کېږي؟
په ډېرو هېوادونو کې د ښوونکو قدرداني د ښوونکي د نړیوالې ورځې په مراسمو پورې محدوده نه ده. حکومتونه، ښوونیز بنسټونه، نادولتي سازمانونه، رسنۍ او خصوصي ادارې د ښوونکو د پېژندنې او درناوي لپاره بېلابېل پروګرامونه جوړوي.
دغه پروګرامونه ښايي لاندې موارد ولري:
- د کال د غوره ښوونکي ملي جایزه؛
- د تدریس د نوښتګرو طریقو جشنواره؛
- د ولایت یا سیمې په کچه د ممتازو ښوونکو ټاکنه؛
- د نويو ښوونکو درناوی؛
- د ښوونیزې رهبرۍ جایزې؛
- د ټولشموله زده کړې جایزه؛
- د لېرې پرتو سیمو د ښوونکو قدرداني؛
- د غوره ټولګیزو پروژو معرفي؛
- کنفرانسونه او د تجربو د شریکولو پروګرامونه؛
- د ښوونکو د نوښتګرو طرحو مالي ملاتړ.
ځینې دغه جایزې یوازې سمبولیک ارزښت نه لري. ګټونکي ښايي مالي مرسته، تخصصي روزنه، په مسلکي شبکو کې غړیتوب یا په ملي او نړیواله کچه د خپلو تجربو د وړاندې کولو فرصت هم ترلاسه کړي.
د ښوونکي نړیواله جایزه
په دې برخه کې یو له تر ټولو پېژندل شوو نړیوالو پروګرامونو څخه د ښوونکي نړیواله جایزه ده. دا جایزه هغه ښوونکي ته ورکول کېږي چې د ښوونکي په مسلک، د زدهکوونکو په ژوند او خپله ټولنه کې یې د پام وړ ونډه اخیستې وي.
د دې جایزې ارزښت یو میلیون امریکايي ډالر دی. موخه یې یوازې د یوه ګټونکي ټاکل نه دي، بلکې د ښوونکو د اهمیت څرګندول او د افرادو او ټولنو د ژوند په ښه کولو کې د هغوی رول ته د نړیوال پام اړول دي.
د دې پروګرام بریا سبب شوې چې بېلابېل هېوادونه د ښوونکو لپاره ورته ملي جایزې رامنځته کړي. د ښوونکي د نړیوالې جایزې د تنظیموونکو د معلوماتو له مخې، په بېلابېلو هېوادونو کې له ۴۰ څخه زیاتې ملي ښوونیزې جایزې رامنځته شوې دي.
په بېلابېلو هېوادونو کې د ښوونکو د جایزو بېلګې
په اسټرالیا کې ښوونکي او د مکتبونو مشران پر زدهکوونکو او د مکتب پر ټولنې د هغوی د اندازه کېدونکي اغېز پر بنسټ پېژندل او ستایل کېږي.
په مالیزیا کې د ښوونکي جایزه د ممتازو ښوونکو د کار د پېژندنې، ستاینې او څرګندولو لپاره ترسره کېږي.
په ګرجستان کې د ښوونکي ملي جایزه د ښوونکي د مسلک د اعتبار لوړولو او ټولنې ته د بریالیو ښوونکو د معرفي کولو په موخه رامنځته شوې ده.
په غنا کې د غوره ښوونکي جایزه له ۱۹۹۵ کال راهیسې د ښوونکو د هڅونې او د ښوونکي مسلک ته د ټولنیز درناوي د پیاوړتیا لپاره ورکول کېږي.
چیلي، برازیل، مکسیکو، اوکراین، ایټالیا، جاپان، اردن، تاجکستان، عراق، فلسطین او یو شمېر نور هېوادونه هم د ښوونکو د قدردانۍ لپاره پروګرامونه یا جایزې لري.
د دغو پروګرامونو موخه معمولاً یوازې د «غوره ښوونکي» ټاکل نه دي. ډېری یې د تدریس د اغېزناکو طریقو د پېژندنې، د نوښت د هڅونې، د بریالیو تجربو د معرفي کولو او د ښوونکي د مسلک د ټولنیز مقام د لوړولو لپاره طرحه شوي دي.
جشنوارهګانې د ښوونکو لپاره څه ارزښت لري؟
مسلکي جشنوارهګانې او جایزې ګڼې ګټې لرلای شي:
د بریالیو تجربو معرفي
یوه ساده او اغېزناکه طریقه چې یوه ښوونکي په خپل ټولګي کې کارولې وي، د جشنوارې یا جایزې له لارې سلګونو نورو ښوونکو ته معرفي کېدای شي.
د انګېزې پیاوړتیا
عامه قدرداني ښوونکو ته ښيي چې د هغوی هڅې لیدل کېږي او ټولنې ته ارزښت لري.
د زده کړې د فرصتونو رامنځته کول
په ځینو جشنوارهګانو کې ښوونکي یوازې د جایزې د ترلاسه کولو لپاره ګډون نه کوي، بلکې په ورکشاپونو، نندارتونونو او د تجربو د تبادلې په غونډو کې هم برخه اخلي.
د ښوونکي د مسلک د اعتبار لوړول
کله چې د ښوونکو لاسته راوړنې په رسنیو او عامه غونډو کې معرفي کېږي، ټولنه د هغوی د کار له پېچلتیا او اهمیت سره ښه بلد کېږي.
د مسلکي شبکو جوړول
ښوونکي کولای شي په نورو سیمو او هېوادونو کې له خپلو همکارانو سره اړیکې جوړې کړي او د یو بل له تجربو زده کړه وکړي.
په افغانستان کې د ښوونکو د قدردانۍ وضعیت
په افغانستان کې د ښوونکي ورځ تر ډېره د مکتبونو په کچه لمانځل کېږي. زدهکوونکي معمولاً د ګلونو، مبارکۍ کارتونو، د مننې د پیغامونو یا کوچنیو پروګرامونو په برابرولو سره له خپلو ښوونکو مننه کوي.
دا قدرداني ارزښتناکه او صمیمانه ده، ځکه د زدهکوونکي او ښوونکي ترمنځ اړیکه څرګندوي. خو د ښوونکو قدرداني باید یوازې د زدهکوونکو پر اوږو پاتې نه شي او نه باید د کال په یوې ورځې پورې محدوده وي.
د عامه لاسرسي وړ سرچینو او د ښوونکو د ملي جایزو د فهرستونو له ارزونې داسې ښکاري چې افغانستان اوس مهال د ځینو نورو هېوادونو د ورته پروګرامونو په څېر یوه پراخه پېژندل شوې او منظمه ملي جایزه نه لري. دا خبره په دې معنا نه ده چې هېڅ محلي پروګرام، د مکتب مراسم یا محدودې ستاینې نه ترسره کېږي؛ بلکې دا څرګندوي چې د ممتازو ښوونکو د پېژندنې او معرفي کولو لپاره یو ملي، دوامدار او روڼ سیستم لا په پراخه توګه نه دی پېژندل شوی.
همدارنګه، په ملي کچه د تدریس د طریقو، ټولګیزو نوښتونو، د ښوونکو له خوا د جوړو شوو سرچینو یا د بریالیو ښوونیزو تجربو د نندارې لپاره منظمه او ټولشموله جشنواره هم په عامه توګه نه ده پېژندل شوې.
دغه تشه سبب کېږي چې ډېری هغه ښوونکي چې کلونه یې له ژمنتیا، خلاقیت او محدودو امکاناتو سره کار کړی، د خپلو تجربو د معرفي کولو او مسلکي قدردانۍ لپاره کافي فرصت ونه لري.
آیا یوازې یوه جایزه بسنه کوي؟
د یوې جایزې رامنځته کول ګټور کېدای شي، خو که معیارونه یې روښانه او د ټاکنې بهیر یې شفاف نه وي، ممکن بېباوري یا ناسالمه سیالي رامنځته کړي.
د ښوونکو د قدردانۍ یو مناسب پروګرام باید:
- روښانه او د اندازه کولو وړ معیارونه ولري؛
- د بېلابېلو سیمو ښوونکو ته د لاسرسي وړ وي؛
- یوازې پر شهرت یا شخصي اړیکو متکي نه وي؛
- لاسته راوړنې د شواهدو پر بنسټ وارزوي؛
- د ښاري او کلیوالي مکتبونو د امکاناتو توپیر په پام کې ونیسي؛
- د ښځینه او نارینه ښوونکو په منصفانه توګه قدرداني وکړي؛
- د انفرادي بریا تر څنګ ډلهییز کار هم په رسمیت وپېژني؛
- یوازې د زدهکوونکو په نمرو پورې محدود نه وي؛
- د زدهکوونکو خوندیتوب او اخلاقي اصول رعایت کړي.
د داسې پروګرام اصلي موخه باید زده کړه او د ښوونکي د مسلک پیاوړتیا وي، نه نمایشي سیالي.
کوم ډول پروګرامونه د افغانستان لپاره مناسب کېدای شي؟
د شته شرایطو او امکاناتو په پام کې نیولو سره، اړینه نه ده چې د ښوونکو د قدردانۍ پروګرام له پیله ډېر لوی او ګران وي. کېدای شي له کوچنیو، روڼو او د مدیریت وړ طرحو پیل وشي.
د ښوونیز نوښت جایزه
هغه ښوونکي ته چې له محدودو امکاناتو سره یې د تدریس یوه ګټوره او د تکرار وړ طریقه رامنځته کړې وي.
د لېرې پرتو سیمو د ښوونکي جایزه
د هغو ښوونکو د قدردانۍ لپاره چې په هغو سیمو کې خدمت کوي چې ښوونیزو سرچینو او فرصتونو ته محدود لاسرسی لري.
د ښوونکو د ښوونیزو سرچینو جشنواره
ښوونکي وکولای شي خپل درسي پلانونه، ټولګیز فعالیتونه، کملګښته وسایل، غږیزه محتوا یا ډیجیټلي سرچینې وړاندې کړي.
د مسلکي همکارۍ جایزه
د هغو ښوونکو لپاره چې له خپلو همکارانو سره مرسته کوي، تجربې شریکوي یا مسلکي زدهکړیزه ټولنه جوړوي.
د نويو ښوونکو ستاینه
د هغو ښوونکو لپاره چې د خپلې دندې په لومړیو کلونو کې ژمنتیا او د مسلکي ودې وړتیا څرګندوي.
د ټولشموله زده کړې جایزه
د هغو طریقو لپاره چې د بېلابېلو اړتیاوو لرونکو زدهکوونکو په غوره ګډون کې مرسته کوي.
د ښوونکي کیسه
د دې پر ځای چې تمرکز یوازې پر جایزه وي، هره میاشت د یوه ښوونکي تجربه مستند او خپره شي، څو د ښوونکو غږ او د هغوی زده شوي درسونه واورېدل شي.
د ښوونیزو او مدني بنسټونو رول
مکتبونه، پوهنتونونه، ښوونیز بنسټونه، رسنۍ، د ښوونکو شبکې او نادولتي ادارې کولای شي، پرته له دې چې حساسو موضوعاتو ته داخل شي، د ښوونکو د قدردانۍ د فرهنګ په جوړولو کې ونډه واخلي.
دغه ونډه کېدای شي لاندې موارد ولري:
- د ښوونکو د واقعي تجربو معرفي؛
- د تجربو د شریکولو غونډې؛
- د راپورونو او مرکو برابرول؛
- د مسلکي زده کړې فرصتونه؛
- د باوري تصدیقلیکونو ورکول؛
- د ښوونیزو سرچینو د تولید ملاتړ؛
- د مکتب او ټولنې په کچه د کوچنیو ستاینغونډو جوړول؛
- د تدریس د بریالیو طریقو مستندول.
قدرداني هغه وخت لا ارزښتناکه کېږي چې یوازې په یوه ستاینلیک پورې محدوده نه وي، بلکې د زده کړې له فرصت، سرچینو ته له لاسرسي او مسلکي ملاتړ سره هم مل وي.
د زدهکوونکو او کورنیو رول
د زدهکوونکو ساده او صمیمانه پیغامونه لا هم د ښوونکو د قدردانۍ له تر ټولو ارزښتناکو لارو څخه دي.
زدهکوونکي کولای شي:
- د مننې یو پیغام ولیکي؛
- د هغه څه په اړه خبرې وکړي چې له ښوونکي یې زده کړي؛
- د ټولګي د نظم او مناسب چاپېریال په ساتلو کې همکاري وکړي؛
- د ښوونکي وخت او هڅو ته درناوی وکړي.
کورنۍ هم کولای شي له ښوونکي سره د درناوي پر بنسټ اړیکه، له مکتب سره همکاري او د ښوونکي د مسؤلیتونو په درک کولو سره د هغه له کاره ملاتړ وکړي.
خو ټولنه باید دې ته پام وکړي چې د ښوونکي د ورځې لمانځنه پر زدهکوونکو او کورنیو د لګښت په تحمیل بدله نه شي. د قدردانۍ ارزښت د ډالۍ په قیمت پورې تړلی نه دی؛ یو رښتینی پیغام او درناوی لرونکی چلند ښايي تر هرې ګرانې ډالۍ ډېر معنا ولري.
واقعي قدرداني څنګه وي؟
واقعي قدرداني یوازې په وینا، ګل او مبارکۍ پیغام نه خلاصه کېږي. د ښوونکو دوامدار ملاتړ کېدای شي لاندې موارد ولري:
- مناسبو سرچینو ته لاسرسی؛
- د مسلکي ودې منظم فرصتونه؛
- د درناوي وړ کاري چاپېریال؛
- د ښوونکو د نظرونو اورېدل؛
- د غیرضروري اداري کارونو کمول؛
- د ښوونکو د روغتیا او مسلکي هوساینې ملاتړ؛
- د تجربو د شریکولو زمینه؛
- د اغېزناکو او اخلاقي کارونو پېژندنه.
د ښوونکي نړیواله ورځ کېدای شي د داسې یوه بحث پیل وي چې ټول کال دوام وکړي.
د Teacher.af لپاره یو فرصت
د افغانستان د ښوونکو د مسلکي ودې شبکه کولای شي په راتلونکي کې د ښوونکو د قدردانۍ د فرهنګ په رامنځته کولو کې عملي رول ولوبوي.
Teacher.af کولای شي په تدریجي ډول دا ډول پروګرامونه پیل کړي:
- هره میاشت د یوه ښوونکي د تجربې معرفي؛
- له ټولګي څخه د واقعي کیسو خپرول؛
- د ښوونکو له خوا د تولید شوو سرچینو نندارې ته وړاندې کول؛
- د میاشتې د ښوونیز نوښت ټاکنه؛
- د درسي پلان آنلاین جشنواره؛
- د فورم د ګټورو ګډونوالو ستاینه؛
- د تأیید شوو مسلکي مشارکتونو لپاره د تصدیقلیکونو برابرول؛
- د ظرفیت او ملاتړ په موجودیت کې د ښوونکو کلنۍ غونډه.
په لومړي پړاو کې غوره ده چې دا پروګرامونه غیرنقدي، روڼ، کوچني او پر شواهدو ولاړ وي. د اعتبار او مشارکت له زیاتېدو سره به د ښوونیزو بنسټونو او ملي او نړیوالو ملاتړ کوونکو همکاري هم جلبېدای شي.
پایله
د ښوونکي نړیواله ورځ د هغو کسانو ارزښت راپه یادوي چې د زده کړې له لارې د ټولنو راتلونکی جوړوي. په ډېرو هېوادونو کې جشنوارهګانو او ملي جایزو زمینه برابره کړې چې د ښوونکو هڅې، خلاقیت او اغېز د ټول کال په اوږدو کې ولیدل شي.
په افغانستان کې د ښوونکو قدرداني تر ډېره د ښوونکي په ورځ او د زدهکوونکو له خوا ترسره کېږي. دا یو ارزښتناک دود دی، خو د ښوونکو د هڅو او مسلکي تجربو د بشپړې پېژندنې لپاره بسنه نه کوي.
د ښوونکو د نوښتونو د معرفي کولو، د تجربو د شریکولو او د هغوی د خدمت د ستاینې لپاره د روڼو، ټولشموله او کملګښته پروګرامونو رامنځته کول د انګېزې، مسلکي زده کړې او د ښوونکي د ټولنیز مقام په پیاوړتیا کې مرسته کولای شي.
ښوونکي ته درناوی یوازې د یوې ورځې لمانځل نه دي؛ بلکې د هغه د غږ اورېدل، د مسلکي ودې ملاتړ او د هغه رول په رسمیت پېژندل دي چې هره ورځ یې د زدهکوونکو په ژوند کې ترسره کوي.
لیکوال: میرویس خیراندیش
سرچینه: Global Teacher Prize & UNESCO